مهندسی علوم صنایع چوب و کاغذ

××وبلاگ تخصصی مهندسی علوم و صنایع چوب و کاغذ **

بریده جراید:انگیزه ای جذاب ولی فعالیتی بی رمق صادرات کتاب به عنوان یک کالای فرهن
ساعت ۱۱:٠۳ ‎ق.ظ روز دوشنبه ٦ شهریور ۱۳٩۱ 

انگیزه ای جذاب ولی فعالیتی بی رمق
صادرات کتاب به عنوان یک کالای فرهنگی در سال تولید ملی

نویسنده: محمد محمدی

صادر کردن کتاب، انگیزه جذابی برای ناشران کشور است و کمتر مدیر نشری هست که به صادرات کتاب به کشورهای دیگر بی میل باشد. ولی صادرات کتاب مانند سایر کالاها و اقلام نیست و شرایط خاص و روند پیچیده تری دارد. به هر حال کتاب یک کالای فرهنگی است. کالایی که قرار نیست فروخته و از سوی خریدار مصرف شود. بلکه قرار است از طریق آن اندیشه و دیدگاهی عرضه شود. بنابراین، در قدم اول باید به محتوایی که عرضه می شود توجه کرد. ناشر داخلی باید به این واقعیت واقف باشد که اگر قرار است تولیداتش صادر شود، باید در اولین گام محتوایی متناسب با نیاز مخاطب خارجی داشته باشد. یعنی اگر قرار است کتابی در کشورهایی چون چین یا هند و... عرضه شود، باید محتوایی متناسب با فرهنگ آن مرز و بوم داشته باشد. نو و خلاقانه بودن محتوای اثر تولید شده و همچنین جهانشمولی آن از ویژگی هایی است که منطقه جغرافیایی خاصی نمی شناسد. مخاطب جهانی نیازمند حرف نو و جدید است؛ نیازمند این است که محتوای اثر خلاقانه باشد و نویسنده اثر به باورپذیر بودن و احساس نزدیکی و همذات پنداری محتوای اثر با مخاطبش توجه کند و این هیچ ربطی به یک کشور خاص ندارد و در همه دنیا مشترک است.
   
  بقیه مطلب را در ادامه مطلب بخوانید:

 

 برخی از ناشران و مدیران نشر کشور دلیل نبود صادرات کتاب را نپیوستن ایران به قوانین بین المللی و نبود سازوکار و حمایت دولتی و... می دانند. ولی این مسئله نمی تواند دلیل محکمه پسندی باشد. به نظر می رسد مهم ترین دلیل، ناآشنا بودن ناشران با فضای نشر جهانی و سازوکارهای مربوط به آن است. مثلاً چند درصد ناشران کشور توانسته اند با ناشران بین المللی و آژانس های ادبی که در زمینه تولید و عرضه اثر در مقیاس جهانی فعالیت می کنند، ارتباط برقرار کنند؟ چند درصد ناشران کشور توانسته اند توجه بازار کشورهای فارسی زبان و مخاطبان بی شمار این کشورها را جلب کنند؟ مورد مشخص تر اینکه هم اکنون ایرانیان بی شماری در اقصی نقاط جهان زندگی می کنند، ولی چند ناشر ایرانی آن ها را مدنظر قرار داده اند؟ در حالی که توجه به مخاطب ایرانی مقیم خارج نیازمند سازوکار خاصی نیست؛ به ترجمه آثار و مخاطب سنجی و نیازسنجی نیاز ندارد. مخاطب ایرانی همانند مخاطب داخل کشور نیازهای یکسانی دارد و می تواند به راحتی از کتاب های فارسی زبان استفاده کند.
    بنابراین، اگر قرار است در زمینه صادرات کتاب فعالیت بنیادینی صورت گیرد ابتدا باید نگرش ها را تغییر داد. ناشران کشور در نخستین قدم باید با ناشران سایر کشورها گفت وگو کنند و از سلیقه های یکدیگر مطلع شوند؛ آنگاه کتاب های مورد نظر را ترجمه و برای یکدیگر ارسال کنند. برای نمونه آنچه برای ناشران خارجی اهمیت دارد این است که بدانند نویسنده اثر چه ویژگی هایی دارد، چه اثری خلق کرده و جهان بینی اش چیست.
    هر چند منکر این واقعیت نیز نمی شویم که جهانی کردن آثار ایرانی به توجه جدی دولت نیاز دارد. کشورهایی چون ترکیه، هند، چین و... برای انتقال و آموزش فرهنگ و زبانشان، هزینه می کنند. سایر کشورهای جهان نیز به این مسئله توجه دارند و سرمایه گذاری های هنگفتی در زمینه صادرات کتاب انجام می دهند و بنابراین شایسته است که نهادهای فرهنگی دولتی نیز به این مسئله توجه کنند و حتی می توانند با معرفی ناشران به بانک ها، وام در اختیارشان بگذارند تا بتوانند در این عرصه فعالیت کنند.
    صادرات کتاب شاید کم رنگ ترین جلوه از واقعیت کتاب باشد زیرا وقتی صحبت از صادرات می شود به ناچار مفاهیمی چون نیاز، بازار، تجارت، و مفاهیم مرتبط با کالابه ذهن خطور می کند. صادرات کتاب ابعادی چون ترجمه، فرهنگ، وضعیت مطالعه، سیاست، فرهنگ، و بسیاری از مفاهیم مرتبط با اندیشه را در بر می گیرد. به همین دلیل موضوعی پیچیده و پر سوال است. انصاریان یکی از انتشاراتی است که در طول دو دهه فعالیت خود و حمایت های دولتی توانسته است در موضوع صادرات کتاب تجاربی بیندوزد. این انتشارات با هدف اطلاع رسانی درباره فعالیت های فرهنگی سراسر کشور و جهان خارج، انعکاس فضای فرهنگی حاکم بر جمهوری اسلامی ایران به دیگر ممالک اسلامی به سه زبان فارسی و عربی و انگلیسی، و تولید جریان های فکری و اعتقادی در حوزه های مختلف با محوریت فرهنگ اسلامی در سراسر جهان اقدام می کند.
    محمدرضا بهاری؛ مدیر تولید کتاب انتشارات انصاریان، می گوید: کتاب در همه دنیا مشتری دارد. معمولاً رایزن فرهنگی سفارت ایران در کشورهای دیگر نیازسنجی می کند و شرایط را فراهم می آورد. سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی یا مجمع المصطفی این موضوع را پیگیری می کند و به تبع آن انتشارات انصاریان کتاب های مورد نیاز را به کشور مقصد می فرستد؛ مثلاً مدرسه ای در یکی از کشورهای افریقایی صد عنوان کتاب درخواست کرد و ما از طریق پست هوایی کتاب ها را فرستادیم.
    بهاری اذعان می کند: تاکنون با کشورهای همسایه و افریقایی و امریکایی در ارتباط بوده ایم.
    وی درباره موانع پیش روی صادرات کتاب می گوید: قیمت کاغذ بالارفته است. کتابی که تا سه سال پیش به قیمت پنج دلار فروخته می شد قیمت آن اکنون به 12 دلار افزایش یافته است. پارسال هر بند کاغذ 30 هزار تومان بود. الآن قیمت هر بند کاغذ به 64 هزار تومان رسیده است. چهار سال پیش هزینه های پست هر پنج کیلو به صورت هوایی 30 هزار تومان بود. الآن به 110 هزار تومان رسیده است. اگر در کشورهای خارجی کسانی که تشنه نهج البلاغه هستند بخواهند آن را دریافت کنند امروزه با مشکلاتی روبه رو می شوند.
    مدیر انتشارات ارسطو هم می گوید: بازخوردهای مثبتی از افغانستان و تاجیکستان داشتیم و این بازخوردها از طریق رابط های فرهنگی انجام می شود. از طریق رایزنی و سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی همکاری هایی نیز انجام شده است.
    مدیرعامل سامانه اطلاع رسانی چاپ و نشر ایران اذعان می کند: در مزار شریف رابط فرهنگی داریم و به خوبی می توانیم برای کتاب های ایران بازار پیدا کنیم. همچنین تاکنون 10 هزار جلد به افغانستان، 17 هزار جلد به تاجیکستان، 1500 جلد به آلمان، و 700 جلد به امریکا کتاب صادر کرده ایم. وی درباره مشکلات صادرات کتاب می گوید: بیشترین مشکلات در قسمت گمرک است. هزینه های انتقال تا 60 درصد بالارفته است. هزینه کاغذ 120 درصد شده است. با این حال برای آینده در نمایشگاه ها برنامه داریم. تاکنون از کتاب هایی که صادر کردیم کتاب برگشتی نداشتیم و این نقطه اتکایی برای ما و امیدوارکننده است.
    بر اساس آمار گمرک جمهوری اسلامی ایران در سال 1390، مقدار 6/2 هزار تن کتاب، بروشور، جزوه، و مطبوعات چاپ شده به ارزش 28 میلیون دلار به کشورهای خارجی صادر شده است. اما با توجه به گفته های ناشران و مسئولان، آمار صادرات کتاب ایران در حد بسیار پایینی است و این آمار به هیچ وجه نمی تواند آمار صادرات کتاب را مشخص کند. البته این آمار در بیشتر کشورها ابهام دارد؛ زیرا در صادرات آن کشورها همه نوع چاپ را ـ اعم از بروشور، جزوه، مطبوعات تبلیغاتی، و ... ـ با هم حساب می کنند. بنابراین کتاب در ذیل چاپی ها تعریف می شود و آمار صادرات کتاب در هاله ای از ابهام باقی می ماند. با این حال می توان با تحقیق و پژوهش از انتشاراتی های یک کشور آماری نسبی از صادرات را به دست آورد.
    در کشاکش گرانی کاغذ و هزینه های بالای گمرکی و همچنین فشارهای اقتصادی در بیشتر نقاط دنیا، مدیرعامل انتشارات الهدی از تدوین شیوه نامه حمایتی این موسسه برای ناشران کشور، به منظور ارائه کتاب به این موسسه، برای بازاریابی و فروش در خارج از کشور، خبر داد.
    امین متولیان می گوید: وقتی کتاب برای خارج از کشور تولید می شود، انتشارش هم تجربه می خواهد و هم ظرافت هایی را می طلبد که ناشی از فعالیت نشر در خارج از کشور است. شاید خیلی از ناشران خصوصی و حتی دولتی با توجه به گرفتاری های نشر این فرصت را نداشته باشند که تجربیاتی را کسب کنند. ما در این موارد وارد می شویم و به آن ها کمک می رسانیم. در سایر موارد نیز رویکردمان حمایت از ناشران و معرفی آن ها به بازار خارج از کشور است.
    وی اذعان می کند: وظیفه اصلی ما در حوزه بازرگانی خارجی است؛ یعنی کتاب مناسب را در بازار داخلی شناسایی کنیم و به شیوه مناسب به بازار خارج از ایران ارائه دهیم. این کار گاهی مستلزم ترجمه است و گاهی هم، به دلیل تشابه زبانی، نیازی به ترجمه نیست. با این حال بیشتر کشورها در حدود دو هزار نسخه به فرهنگ ایرانی و تولیدات آن ها رغبت دارند.
    بنا بر تحلیل های رایج، زبان می تواند نقش بسیار مهمی در ترویج فرهنگ و همچنین صادرات کتاب باشد و از آنجایی که ایران در همسایگی کشور افغانستان است، کشوری که هنوز از زیر آوارهای جنگ نتوانسته است کمر راست کند، ایران می تواند برای صادرات کتاب به این کشور دوست و هم زبان و هم دین بیشترین تلاش را انجام دهد. در کشور تاجیکستان نیز، که به تازگی به زبان فارسی روی آورده است و تلاش های زیادی برای رسمی کردن این زبان می کنند، می توان از شرایط موجود به خوبی استفاده کرد و فضا را برای گسترش ادب و فرهنگ ایرانی و اسلامی مهیا کرد. به باور بعضی تحلیلگران، اگر حرکتی انجام نشود، موسسات انگلیسی و امریکایی، که روز به روز بر تعداد خود در افغانستان می افزایند، نبض فرهنگ را در دست خواهند گرفت؛ همان گونه که انگلیس در هندوستان زبان فارسی را به پرتگاه فراموشی سپرد.
    سید حسن میرکریمی؛ مدیر انتشارات «شرکت چاپ و نشر بین الملل» است. این شرکت از سال 1362 در عرصه داخلی و خارجی فعال بوده، و از فعالیت های آن می توان به ترجمه 500عنوان کتاب از استادانی مانند علامه طباطبایی، شهید مطهری، شهید بهشتی و دیگران به زبان های خارجی و چاپ قرآن کریم به زبان انگلیسی، روسی، چینی و نیز حضور در نمایشگاه های کتاب در خارج از کشور از جمله حضور در نمایشگاه های عراق و کویت در سال 1384 و نمایشگاه کویت و عربستان در سال 1385 اشاره کرد.
    وی «نحوه انجام ترجمه متون» را به عنوان یکی از اساسی ترین مشکلات ورود به این بازار می داند و با استناد به تاکید مقام معظم رهبری بر لزوم ترجمه صحیح متون می گوید: توانایی حفظ اصالت ترجمه یکی از اصولی است که مترجم آثار ایرانی به زبان های دیگر باید در آن تبحر لازم را داشته باشد. برای انجام این مهم لازم است تا ناشر مترجمی را بیابد که عمیقا با اصطلاحات فرهنگی کشور دیگر آشنا باشد و این خود مستلزم صرف هزینه است.
    مدیر انتشارات «شرکت چاپ و نشر بین الملل» معتقد است که یافتن مترجم مناسب برای آثار ایرانی نیازمند چانه زنی و گفت و گو است. در این زمینه باید جریانی حرفه ای وارد عمل شود تا بتواند ضمن تربیت مترجمان حرفه ای آن ها را بدون کسب هزینه ای به ناشران ایرانی معرفی کند.
    میرکریمی با اشاره به انتشار کتاب «قیام مختار» از سوی انتشارات شرکت چاپ و نشر بین الملل در کشور های عربی گفت: برای انتشار «قیام مختار» در کشور های عربی این نوشتار را سه بار ترجمه کردیم و ویرایش این اثر را به ویراستار لبنانی سپردیم. همچنین رسم الخط این کتاب تحت نظر ناشران عربی صورت گرفته است. مسیر انتشار این اثر بسیار هزینه بالایی را در بر داشت که کمتر ناشر ایرانی می تواند از پس آن بر بیاید.
    به نظر می رسد که حضور در بازار نشر بین المللی همانند سایر فعالیت های اقتصادی نوپا در کشورمان نیازمند حمایت دولتی است. موسسه ها و نهاد های دولتی چندی است که با حمایت وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی اقدام به برپایی نمایشگاه در سایر کشور ها کرده اند هرچند این حضور اندک و اغلب با کم اقبالی روبه رو بوده است، اما می توان به چشم روزنه ای برای نفوذ در این بازار بین المللی به این حضور نگریست.
    فتح الله فروغی مسوول کمیسیون آموزش اتحادیه ناشران و کتابفروشان با تایید این که ناشران برای ورود به عرصه بین المللی نیازمند تشکل یا سندیکای مشخصی اند، تاسیس چنین نهادی را کافی نمی داند و گوید: دولت و معاونت فرهنگی وزارت ارشاد اسلامی نیز باید در این زمینه از ناشران حمایت کنند و از طریق بودجه خاصی مراسلات بین المللی کتاب را حمایت کنند.
    حضور در گستره جهانی برای هر گونه فعالیتی اعم از اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی، به درک و پذیرش قوانین آن حوزه در عرصه بین المللی وابسته است. ازاین منظر پیوستن به کنواسیون برن برای حمایت از آثار ادبی و هنری و نیز پذیرش حق مولف و ناشر از سوی کشورمان می تواند در فضای مناسبی را برای ناشران کشورمان در صحنه جهانی فراهم آورد.
    فتح ا لله فروغی در این باره می گوید: رعایت حقوق مولف و ناشر سبب به رسمیت شناخته شدن کشورمان از سوی کشور های دیگر می شود. اکنون کتاب های خارجی بدون پرداخت هیچ گونه حق مولفی در کشورمان ترجمه و منتشر می شود که همین امر سبب بی اعتمادی به ناشران کشورمان در سطح بین المللی شده است. ما در سایه رعایت قوانین است که می توانیم در این عرصه حرفی برای گفتن داشته باشم.
    مدیر مسوول انتشارات «شورا» با بیان این که نشر دیجیتال آثار مکتوب هم از این قاعده مستثنا نیست می افزاید: از این روی قانون حقوق مولفان و مصنفان تدوین شده در سال 1348 کشورمان هم نیازمند بازنگری است.
    از سوی دیگر محمد اللهیاری فومنی؛ مدیر کل اداره کتاب وزارت فرهنگ وارشاد اسلامی در این باره معتقد است: یکی از موانع صادرات کتاب، مشکل کپی رایت است و هرگاه ما بخواهیم به کشورهای دیگر کتاب صادر کنیم، آن کشورها بنا به قانون نشر، از ما حق اثر را می خواهند. دومین مشکل را باید در نحوه توزیع کتاب دانست. ما هنوز سیستم توزیع کتاب موفقی نداریم و هنوز از شیوه های سنتی استفاده می کنیم. این در حالی ست که ما می توانیم با توجه به فرهنگ کهن خود، آثار ادبی و فرهنگی را ارسال کنیم که مخاطبان ما، ایرانیان خارج از کشور، کشورهای فارسی زبان و کشورهایی هستند که پیشینه مشترک فرهنگی با ما دارند. ما برای صادرات کتاب باید با ناشران بین المللی همکاری کنیم و برای توسعه این حوزه، باید پل های ارتباطی برقرار شود. البته اللهیاری از قابلیت هایی که باید یک کتاب داشته باشد تا بتوان روی صادرات آن کار کرد نیز بحث هایی دارد. وی در این باره می گوید: کتاب باید هم از لحاظ چاپ و هم از لحاظ محتوا، قابلیت صدور داشته باشد و این نیازمند حمایت دولت ها و همکاری انتشاراتی هاست. و چون صادرات کتاب، یک فعالیت اقتصادی است و با توجه به اینکه برای ما ایرانی ها فعالیت برون مرزی کتاب، فعالیت جدیدی است، باید افق صادرات کتاب را در دنیا رصد کنیم، افق بین المللی صادرات را اصلاح کنیم و از آنجا که کتاب های ایرانی دارای مزیت نسبی هستند، باید هر چه زودتر وارد عمل شد.
    
    
 روزنامه کیهان، شماره 20290 به تاریخ 5/6/91، صفحه 9 (ادب و هنر)


 


کلمات کلیدی: بریده جراید ، کاغذ ، قیمت کاغذ