مهندسی علوم صنایع چوب و کاغذ

××وبلاگ تخصصی مهندسی علوم و صنایع چوب و کاغذ **

از کتابت تا چاپ
ساعت ٧:٠۳ ‎ب.ظ روز دوشنبه ۱٦ بهمن ۱۳٩۱ 

از کتابت تا چاپ


برگرفته از: تبیان

 


    گروه تاریخ اقتصاد- روزهای ابتدایی فوریه سالروز درگذشت گوتنبرگ است، مردی که صنعت چاپ را با او می شناسند.
    به راستی اگر ماشین چاپ اختراع نشده بود، دانش بشری چه وضعی داشت؟ اختراع او از آن جهت اهمیت دارد که توسط آن بخش بزرگی از تاریخ و تجربیات از شکل دست نویس خارج شده و در نسخه های بی شمار منتشر شدند. با این اختراع بود که سواد و دانش از حیطه طبقات خاص خارج و به امری همگانی تبدیل شد. با توجه به اهمیت این اختراع، در گاهشمار این روز تاریخچه صنعت چاپ را در جهان مرور می کنیم، از سده های پیش از گوتنبرگ و رشد این صنعت در شکل ابتدایی در چین تا اختراع حروف سربی و سال های پس از آن.
  


   بسیاری چاپ و صنایع وابسته به آن را دارای عمری تقریبا پانصد ساله می دانند؛ ولی بررسی منابع تاریخی نشان می دهد که در شرق دور - چین - از قرن دوم میلادی چاپ به صورت ابتدایی وجود داشته است. فن چاپ توسط چینی ها بین سال های 712 تا 756 در بخش وسیعی از سرزمین های شرقی به شکل ابتدایی آن با استفاده از چاپ قالبی رایج بود. کشور ما نیز در دوره مغول به واسطه ارتباطات فرهنگی میان مغولان ایران و چین از نشانه های اولیه چاپ بی بهره نماند؛ اولین اسکناس در ایران در زمان اولجایتو خان مغول در تبریز چاپ و جایگزین مسکوکات طلاو نقره شد. ولی چندان نپایید و با به تعطیلی کشاندن بازار و عدم استقبال پول کاغذی از سوی مردم از دور خارج شد. پرواضح است که کشور ما پس از چین - زادگاه صنعت چاپ - اولین کشوری است که اسکناس در آن به چاپ رسیده است. ولی چرا درمیان ملل صاحب فرهنگ و تمدن ، این چینی ها بودند که به صنعت چاپ دست یافتند ؟ در پاسخ می توان اشاره کرد که «چینیان... عناصر ضروری چاپ را در اختیار داشتند؛ عناصری مانند
    1- کاغذ و فن تولید آن
    2- مرکب و رنگ
    3- سطوحی که نقش ها را روی آن حک و به کاغذ منتقل می کردند.
    در حدود سال1040 میلادی کیمیاگری چینی به نام پی شنگ ظاهرا از گل و چسبی مخصوص ترکیبی به دست آورد و با آن حروف متحرک ساخت و سپس این حروف را پخته و سفت کرد. پی شنگ حروف را کنار هم قرار داد، مخلوطی از رزین، موم و خاکستر روی صفحه فلزی می مالید و حروف را به آرامی حرارت می داد، پس از انتقال نقش صفحه بر کاغذ و تکثیر آن باز حروف را به آرامی حرارت می داد و از هم جدا می ساخت. به سبب همین روش ابتکاری است که پی شنگ را مبدع حروفچینی با حروف متحرک می دانند.
    وجود آثار و نشانه های چاپ ابتدایی به کشور چین محدود نمی شود و می توان در کشور کره نیز آثاری را که قدمت آن به قرن سیزدهم میلادی باز می گردد، یافت.
    ولی اولین کسی که در تاریخ اختراع چاپ را به نام خویش رقم زد گوتنبرگ آلمانی بود. نخستین گام بزرگ در فن چاپ اختراع حروف متحرک فلزیMovable types بود که توسط گوتنبرگ در سال 1450 (حدود 854 هجری) انجام گرفت که صنعت چاپ را از شکل چوبی به صورت سربی در آورد. قدر مسلم اینکه گوتنبرگ با بهره گیری از تجارب شرقیان توانسته است به این مهم دست یابد. چرا که در قرن پانزدهم ارتباط غرب با شرق آنچنان بوده است که روش های چاپ از شرق دور به کشورهای اروپای مرکزی و غربی منتقل شود ، به ویژه آن که کاروان های تجاری میان این دو منطقه از مدت ها پیش از این، میان اروپا و چین در رفت وآمد بوده اند. در اندک زمانی در حدود چهل سال این روش جدید از آلمان به کشور های هلند، فرانسه، انگلستان و سایر کشورهای اروپایی راه یافت و به راستی انقلابی در چاپ و نشر کتب در این کشورها ایجاد کرد.
    چاپ در اروپا تا دو قرن به همان روش گوتنبرگ ادامه یافت تا اینکه در قرن هفده با بروز انقلاب صنعتی در اروپا، صنعت چاپ نیز دچار انقلابی در روش ها و ابزار شد در سده هجده و در ادامه انقلاب صنعتی، چاپ نیز به رشد تدریجی خود ادامه داد؛ از آغاز سده نوزدهم تحولات چاپ سرعت گرفت. در سال 1803 ماشینی اختراع شد که کاغذ را به صورت طوماری (رول) تولید می کرد. در سال 1810 دستگاه چاپ استوانه ای اختراع شد، در سال 1830 از ماشین بخار و نیروی آن در چاپ استفاده گردید. حدود سال 1845 چاپ روتاری ( روتاتیو = دوّار) رواج یافت و سرعتی که دستگاه های روتاری به بارآورد چاپ را در مسیر تازه ای انداخت و این زمینه ای برای پیشرفت در صنعت چاپ بود که در زمان حاضر به چاپ های لیزری و کامپیوتری منتهی شده است.
    
    
    
 روزنامه دنیای اقتصاد، شماره 2850 به تاریخ 16/11/91، صفحه 31 (تاریخ اقتصاد)