مهندسی علوم صنایع چوب و کاغذ

××وبلاگ تخصصی مهندسی علوم و صنایع چوب و کاغذ **

فرآوري چوب در ايران
ساعت ۸:٥۳ ‎ب.ظ روز شنبه ٢٦ آبان ۱۳۸٦ 

ماده ارزشمند چوب كه استفاده‌هاي فراوان دارد، از هنگام قطع درخت درجنگل تاآخرين مرحله فرآوري در كارخانه، تغييرات زيادي مي‌يابد. طي شدن‌اين مراحل خواه ناخواه با هدر رفت مقداري از چوب است كه به طور كلي به آن " ضايعات چوب " گفته مي‌شود.

 

ماده ارزشمند چوب كه استفاده‌هاي فراوان دارد، از هنگام قطع درخت درجنگل تاآخرين مرحله فرآوري در كارخانه، تغييرات زيادي مي‌يابد.
طي شدن‌اين مراحل خواه ناخواه با هدر رفت مقداري از چوب است كه به طور كلي به آن " ضايعات چوب " گفته مي‌شود.
جمعي‌از كارشناسان جنگل در گفت و گو با ايرنا، ضمن برشمردن مصاديق و علل ضايعات چوب در كشور از ميزان بالاي آن ابراز نگراني كردند، اين در حالي‌است ايران جزء واردكنندگان چوب است و جنگل توليدي اندك دارد.
سالانه بيش از يك ميليون مترمكعب چوب از خارج وارد مي‌شود و اين در حالي است كه با راه‌اندازي چند كارخانه چوب ديگر در آينده نزديك، نياز چوبي‌كشور ، يك ميليون مترمكعب افزايش مي‌يابد.
يكي از كارشناسان دفترامور بهره‌برداري جنگل و مرتع سازمان جنگل‌هاومراتع ، استفاده از گردبينه‌هاي نامرغوب و مستهلك بودن ماشين‌هاي صنايع چوب را دو عامل اصلي ضايعات چوب در بخش صنعت نام برد.
" يدالله حسين پور " افزود : هم اكنون تمركز نشانه‌گذاري، يعني انتخاب درختان براي قطع، بر روي درختان معيوب است كه نتيجه آن به دست آمدن ماده اوليه نامرغوب است.
وي ادامه داد : تا قبل از سال ‪ ۷۳‬گرده بينه‌هاي مرغوبي از كشور گابون وارد مي‌شد ولي بعد از آن كه واردات گردبينه با پوست ممنوع شد ، صنايع ما به مصرف گردبينه‌هاي داخلي، آن هم با وضع مذكور روي آوردند كه دركل، بازده و كيفيت را پايين آورد.
وي خاطرنشان كرد : فناوري و دستگاه‌هاي موجود در صنايع چوب كشور قديمي است كه خود عاملي ديگر براي افزايش ضايعات چوب محسوب مي‌شود.
به گفته اين كارشناس دفتر امور بهره‌برداري جنگل و مرتع سازمان جنگل‌ها ها ضروري است كه وزارت صنايع در خريد ماشين‌ها و دستگاه‌هاي صنايع چوب دقت لازم را به كاربرد تا اين دستگاه‌ها به روز باشد.
حسين پور يادآورشد: بنابر استانداردهاي سازمان خواربار و كشاورزي‌سازمان ملل(فائو) از هر مترمكعب چوب گرده بينه، بايد به طور متوسط ‪ ۴۳‬صدم متر مكعب تخته‌لايه به دست آيد كه اين ميزان در كشور ما ‪ ۳۹‬صدم متر مكعب است.
وي بيان داشت : در چارچوب همين استانداردها، از هر متر مكعب چوب گرده بينه ‪ ۵۳‬صدم مترمكعب روكش و ‪ ۷۷‬صدم متر مكعب تخته خرده چوب به دست مي‌آيد كه در ايران، اين ارقام به ترتيب ‪ ۴۹‬صدم و ‪ ۵۳‬صدم مترمكعب است.
به گفته اين كارشناس جنگل در كشور ما از هر مترمكعب چوب گرد ‪ ۴۱‬صدم تن كاغذ روزنامه و تحرير حاصل مي‌شود كه ميانگين آن از نظر فائو ‪ ۳۳‬صدم تن يعني كمتر از ايران است.
حسين پور گفت : فراوري چوب ، حلقه تكميل‌كننده زنجيره جنگلداري - بهره برداري است و بايد پس از قطع درختان، مساله حفاظت و نگهداري چوب‌ها مد نظر قرار گيرد.
وي افزود : شناخت ويژگي‌هاي هر " گونه" چوبي با توجه به رويشگاه آن نيز از عوامل مهم در كاربرد و فرآوري آن است.
كارشناس دفترامور بهره‌برداري جنگل و مرتع سازمان جنگل‌ها و مراتع ادامه داد : در سال‌هاي اخير ، اين سازمان با بهره‌گيري ازشيوه‌هاي حفاظت ونگهداري گرده بينه‌ها و ديگر مقطوعات در برشگاه‌هاي جنگلي ، با انتقال سريع مقطوعات به ايستگاه‌هاي دائم و مرمت، سعي در كاهش ضايعات و افزايش فرآوري دارد.
حسين پور تاكيد كرد : اين كار با دسته‌بندي ، داراب بندي و اندود كردن مقاطع چوب‌ها انجام مي‌شود و ضمن افزايش عمر مفيد فرآورده‌هاي استحصالي، در حفظ و استمرار كيفيت آنها موثر است.
اين كارشناس جنگل اضافه كرد : در صورت رعايت نشدن اصول لازم، چوب‌ها دچار ترك و شكاف و در مقاطع، باختگي ، قارچ زدگي و پوسيدگي مي‌شوند و ارزش خود را از دست مي‌دهند.
وي گفت : اقدامات حفاظتي چوب براي فرآوري بهينه آن ، بايد در بخش صنعت نيز پي‌گيري شود ولي در بسياري از صنايع نظير مبلمان و درودگري ، به دليل نبود آگاهي‌هاي لازم، فرآوري مطلوب نيست.
به گفته او چوب‌هاي به دست آمده ، پس از خروج از جنگل ، در كارخانه‌هاي چوب بري به ابعاد موردنياز صنايع ، برش داده مي‌شود.
وي ادامه داد : بر طبق بررسي‌هاي فائو ، بازده تبديل چوب‌هاي بريده شده براي سوزني برگان ‪ ۶۰‬درصد و براي پهن برگان ‪ ۵۵‬درصد است.
كارشناس سازمان جنگل‌ها و مراتع گفت: امروزه واحدهاي چوب بري دركشورهاي پيشرفته براي استفاده بهينه از برش و تبديل گرده بينه از نرم افزارهاي رايانه‌اي بهره مي‌گيرند.
اين كارشناس صنايع چوب اظهارداشت : همچنين در اين كشورها، چوب‌هاي تبديل شده، قبل از توليد هر گونه مصنوع چوبي، در كوره‌هاي چوبي خشك كني ، تا حد موردنياز خشك مي‌شوند.
وي افزود : اما در كشور ما ، چوب‌هاي واحدهاي چوب بري، با رطوبت موجود، بين مصرف‌كنندگان در مناطق خشك و مرطوب توزيع مي‌شوند.
حسين پور ادامه داد : اين در حالي است كه سرعت خشك شدن چوب در محيطهاي خشك، سريع تر است و بنابراين معايب ناشي از خشك شدن، باعث كج و معوج شدن چوب‌ها و افزايش ضايعات مي‌شود.
وي تصريح كرد : چوب‌ها بايد مطابق بازار مصرف ، درجه بندي و استاندارد شوند و تا حد رطوبت نسبي محيط مورد مصرف، خشك و سپس توزيع گردند.
اين كارشناس يادآورشد: با فرآوري درست چوب ها، دور ريز و ضايعات كاهش و كيفيت و دوام چوب‌افزايش مي‌يابد وبدين‌ترتيب ازگرده بينه‌استفاده‌بهتري‌مي‌شود.
حسين پور تاكيد كرد : فرآوري چوب بايد در واحدهاي بزرگ چوب بري انجام شود زيرا واحدهاي درودگري كوچك‌و توان مالي و توانمندي فني آن را ندارند و از نظر اقتصادي نيز براي آنها مقرون به صرفه نيست.
وي افزود: رطوبت بالاي چوب با تنش به‌جا مانده در چوب‌هايي كه به نحومطلوب خشك نشده‌اند، باعث مي‌گردد تا قطعات مصنوعات چوبي، بعد از توليد فرآورده ، با تغيير ميزان رطوبت و بروز تنش ، موجب تخريب اتصالات كالاي چوبي مي‌شود.
به گفته‌او پيامدهاي اين امر، هدر رفتن سرمايه ملي و نارضايتي مصرف‌كننده وبه دنبال آن، افزايش برداشت ازجنگل به دليل افزايش مصنوعي مصرف چوب است.
آمارها نشان مي‌دهد كه سالانه در حدود ‪ ۶۰۰‬هزار تن كاغذ وارد كشور مي‌شود، اين در حالي است كه به گفته كارشناسان ، با توجه به كمبود توليد چوب در كشور و زيان‌هاي واردات گسترده چوب و كاغذ، مي‌توان كاغذ مورد نياز را از باگاس نيشكر كه به فراواني در استان خوزستان در دسترس است ، تهيه كرد.
يكي از كارشناسان گروه توليد و نظارت برعمليات بهره‌برداري سازمان‌جنگل‌ها و مراتع در اين‌باره گفت : عوامل اصولي ضايعات چوب شامل قطع و تبديل نادرست و روش بهره‌برداري و نگهداري نامناسب است.
" شيرعلي ناييج نوري " به ايرنا افزود : درخت بايد در حداقل ارتفاع بريده شود تا از باقي‌ماندن چوب بر روي كنده جلوگيري گردد.
به گفته او قطع درخت به روس نادرست موجب مغزكش شدن تنه و ترك خوردن آن و اعمال فشار بر الياف چوب مي‌شود و ضايعات را بالا مي‌برد.
اين كارشناس ادامه داد : بايد براي جلوگيري ازاين ضايعات، قطع درخت به درستي انجام شود.
به گفته او درخت بايد در جهت درست انداخته شود تا بر اثر افتادن، آسيب نبيند و براي رسيدن به اين هدف، لازم است درخت برخلاف جهت شيب و درسمت خطوط منحني ميزان انداخته شود.
وي اظهار داشت : تبديل درختان به گرده بينه ، به ويژه در زمين‌هاي ناصاف ، بايد با دفت لازم انجام شود و از جمله با ايجاد شكاف با تيغه اره موتوري در پايين و در دو نقطه در بالا و دل بري كردن از شكافتگي و ترك خوردن تنه جلوگيري شود.
ناييج نوري اضافه‌كرد: تبديل تنه‌به چوب‌آلات بايد با رعايت ابعاداستاندارد انجام شود و سر و ته چوب‌آلات، عمود برطول و به‌صورت چهارتراش باشد.
كارشناس گروه توليد و نظارت بر عمليات بهره‌برداري سازمان جنگل‌ها ومراتع بيان داشت : بايد از زدن نيش اره بر روي چوب‌آلات و به طور كلي برش‌هاي غلط ، خودداري شود.
وي يكي از راه‌هاي كاهش ضايعات چوب را حداكثر استفاده از تنه درختان ذكر كرد و گفت : پس ازتبديل ، بايد كمترين افت و " پشت لا " به وجود آيد.
اين كارشناس درباره ضايعات ناشي از روش‌هاي بهره‌برداري تصريح كرد: بر طبق قوانين ، تنه درختان بايد به صورت گرده بينه از جنگل خارج شود و در صورتي كه اين كار ممكن نباشد ، تبديل چوب در جنگل و حمل با چهارپايان ، آن هم با اخذ مجوز انجام مي‌شود.
ناييج نوري خاطرنشان كرد : اگر درختان به صورت تنه و گرده بينه خارج شوند و بدون افت اره خور و ضايعاتي نظير " پشت لا"، تمام قسمت‌هاي درخت در كارخانه استفاده مي‌شود و حداقل افت و حداكثر استفاده فراهم مي‌گردد.
كارشناس گروه توليد و نظارت بر عمليات بهره‌برداري سازمان جنگل‌ها ومراتع يادآور شد : در جنگل‌هاي با شيب تا ‪ ۵۰‬درصد ، بايد انتقال چوب با انواع اسكيدر چرخ زنجيري ياچرخ لاستيكي وبا شبكه‌بندي مسيرهاي چوب كشي انجام‌گيرد.
وي اظهار داشت : در شيب‌هاي بالاي ‪ ۵۰‬درصد ، از سيستم‌هاي حمل كابلي‌معلق و نيمه معلق براي خروج تنه درختان از جنگل استفاده مي‌شود.
ناييج نوري ادامه داد : بدين منظور از سيستم‌هاي هوايي نيز مي‌توان استفاده كرد ولي با توجه به گراني و هزينه بالاي اين سيستم‌ها ، امكان استفاده از آن در جنگل‌هاي شمال وجود ندارد.
اين كارشناس درباره ضايعات ناشي از نگهداري و دسته بندي نادرست افزود:
چوب بايد در ايستگاه‌هاي مناسب ، جمع‌آوري و نگهداري شود و از ريختن آن در مناطق مرطوب كه موجب پوسيدگي و قارچ زدگي مي‌شود، پرهيز شود.
وي با تاكيد بر اين كه دسته‌بندي مناسب چوب ، باعث خشك شدن آن در هواي آزاد مي‌شود، گفت : آغشته كردن دو سر گرده‌بينه به مواد روغني ، از ترك خوردگي و شكاف آن جلوگيري مي‌كند.
كارشناسان در گفت و گو با ايرنا تاكيد كرد : جلوگيري از ضايعات چوب و بالابردن بازده استفاده از اين ماده با ارزش ، تا آن حد تاثير دارد كه ممكن است واردات چوب را متوقف كند
آنان خاطرنشان كردند : هم اكنون سالانه پنج ميليون متر مكعب چوب در كشور مصرف مي‌شود كه بيش ازيك ميليون متر مكعب آن با واردات تامين مي‌گردد، اگر بتوان با كاهش ضايعات و افزايش كيفيت توليد كارخانه‌هاي چوب ، بازده را ‪ ۲۵‬درصد بالا برد ، نيازي به واردات چوب نخواهد بود.
هم اكنون ‪ ۶۰‬كارخانه بزرگ صنايع چوب در كشور فعال است كه ‪ ۳۸‬كارخانه در شمال كشور قراردارد

    

منبع : wood &paper


کلمات کلیدی: